Text Size

80 jaar geleden: Olympische Volksspelen van Barcelona

Tachtig jaar geleden stond Barcelona vooraan in de strijd tegen het fascisme. De revolutionaire beweging van 1936 werd niet alleen in betogingen, stakingen en strijd in loopgraven gevoerd. In juli 1936 moest Barcelona ook het toneel zijn voor een competitie met 6.000 atleten uit heel de wereld. Ze werden verwelkomd door spandoeken en supporters. Het waren geen gewone atleten, maar socialisten, anarchisten en tal van andere antifascisten die verzamelden voor de Olimpiada Popular, de Olympische Volksspelen.

 

olympbarcelona

Artikel door Scott Jones uit weekblad ‘The Socialist’

De officiële vlag voor het gebeuren had drie figuren in het rood, geel en zwart. De figuren vertegenwoordigden de eenheid en gelijkheid tussen vrouwen en mannen, blanken en zwarten. Het ging om alternatieve Olympische Spelen die geplaatst werden tegenover de officiële Spelen die dat jaar in Berlijn werden gehouden. De officiële Spelen werden geopend met ‘sieg hiel’-kreten en swastika-vlaggen.

Twee steden, twee totaal verschillende Olympische Spelen. De ene Spelen vonden uiteindelijk niet plaats, de andere hadden nooit mogen plaatsvinden. De spelen van het volk stonden lijnrecht tegenover de nazi-spelen.

In 1931 versloeg Berlijn Barcelona in de discussie over het organiseren van de Spelen van 1936. Tussen 1931 en 1936 zou de wereld er helemaal anders gaan uitzien. In 1933 kwam Hitler aan de macht waarna de nazi’s hun zwarte laarzen over de Duitse samenleving loslieten. De Olympische Spelen werden een gelegenheid voor Hitler om zijn macht te tonen aan de wereld en om het nieuwe Duitsland voor te stellen.

In Spanje kwam in 1936 een linkse Volksfrontregering aan de macht. Deze regering besloot om de Olympische Spelen van Berlijn te boycotten en eigen spelen in Barcelona te houden. Atleten uit 22 landen gingen op de uitnodiging in, met grote delegaties uit de VS, Groot-Brittannië en Scandinavië. Er waren ook delegaties met vluchtelingen uit het fascistische Duitsland en Italië. Een andere ploeg bestond uit Joodse vluchtelingen.

De meeste atleten wisten goed waarom ze in Barcelona waren: niet alleen voor de sport maar ook uit solidariteit met de strijd tegen het fascisme. De meeste atleten werden gestuurd door vakbonden, socialistische en communistische partijen en andere arbeidersorganisaties.

Maar de Spelen van Barcelona zouden niet doorgaan. Aan de vooravond ervan lanceerden de fascisten en nationalisten in Spanje onder leiding van Franco en met steun van Duitsland en Italië een staatsgreep om de linkse republikeinse regering aan de kant te schuiven. De duizenden radicale jongeren die in Barcelona waren voor de Spelen steunden uiteraard de regering en 200 van hen besloten om te blijven en mee te vechten. Ze erkenden dat dit geen louter binnenlandse discussie was, maar een strijd tegen het fascisme. Ze werden de eerste internationale vrijwilligers in de Spaanse burgeroorlog. Onder hen de bekende zwemster Clara Thalmann die nadien een held van het Franse verzet zou worden.

Vele anderen trokken dezelfde conclusie en uiteindelijk zouden duizenden mannen en vrouwen naar Spanje trekken om de verkozen Volksfrontregering van de Spaanse republiek te verdedigen tegen de troepen van Franco, Hitler en Mussolini. De 40.000 vrijwilligers uit heel de wereld brachten een voorheen nooit gezien voorbeeld van internationale solidariteit.

Terwijl in Berlijn troepen en vliegtuigen werden klaargestoomd voor de brutale oorlog in Spanje, werden de officiële Olympische Spelen er gehouden. Naast de duizenden atleten die in Barcelona wilden sporten, waren er tal van andere atleten die de Spelen van Berlijn boycotten. Dat was onder meer het geval voor Joodse atleten en ook de Sovjet-Unie bleef afwezig.

Maar toch waren er veel atleten, zelfs diegenen die door de nazi’s als van een “minderwaardig ras” werden beschouwd. Zo waren Halet Çambel en Suat Fetgeri Aseni de eerste Turkse en eerste moslimvrouwen die aan de Spelen deelnamen. Zij weigerden Hitler te ontmoeten omwille van zijn houding tegenover de Joden. De bekendste atleet op deze Spelen was Jessie Owens, een zwarte Amerikaan die Hitler en de nazi’s woest maakte door vier gouden medailles te winnen.

De Olympische Spelen worden net zoals de Wereldbeker voetbal en andere grote sportevenementen gevologd door tal van mensen. Dergelijke evenementen bieden een kans voor mensen om samen te komen en om enorme talenten aan het werk te zien. Het idee van Olympische Volksspelen was een schitterende poging om te protesteren tegen het misbruik van de Spelen door de nazi’s die de Spelen van 1936 gebruikten om hun racistische standpunten naar voor te brengen.

Vandaag brengen Olympische Spelen nog steeds sportieve hoogtepunten, maar het evenement is gekaapt door grote bedrijven en het kapitalisme. Bij de Spelen van 2012 bijvoorbeeld werd duidelijk hoe alles in het belang van de grote bedrijven stond, terwijl er voor de gewone bevolking van Londen weinig te beleven was. Deze zomer zijn er de Spelen van Rio de Janeiro. De atleten en supporters worden er onthaald met spandoeken die zeggen: “Welkom in de hel”. De spandoeken van agenten en brandweerlieden protesteren tegen de lage lonen en maken duidelijk dat de veiligheid niet gegarandeerd is.

Er waren tal van waarschuwingen voor het geweld en de misdaad in de stad. Topvoetballer Rivaldo waarschuwde de mensen om thuis te blijven. Sommige atleten trokken zich terug omdat de Braziliaanse autoriteiten er niet in slagen om het Zika-virus efficiënt te bestrijden. Brazilië kent een harde recessie. De enorme corruptie en het besef van de Braziliaanse werkenden en armen dat zij, net zoals bij de Wereldbeker van 2014, de prijs zullen betalen voor een evenement dat te duur is om er zelf op aanwezig te zijn, vormen extra ingrediënten voor een explosieve cocktail.

Gewone Brazilianen zullen niet zozeer de sportieve hoogtepunten zijn, maar het ziekelijke spektakel van grote bedrijven die zich verder verrijken tijdens de Olympische Spelen in een stad waar de enorme ongelijkheid leidt tot geweld, misdaad en falende openbare diensten. Het is een uitdrukking van sport onder het kapitalisme. De Olympische Volksspelen van 1936 vormden een klein lichtpunt om aan te geven dat sport en grote evenementen ook anders kunnen zijn, als onderdeel van een samenleving georganiseerd door de arbeidersklasse, een samenleving van solidariteit en gelijkheid.