Text Size

Onderwijs: voor gehoorzame robots of kritisch denken?

Het onderwijs ligt weer eens zwaar onder vuur en scholieren, studenten en leerkrachten verzetten zich hiertegen. Maar voor welk soort alternatief op het onderwijs kunnen we strijden?

Jos Alembic en James Allen, artikel van onze krant, neem een abonnement

In essentie is het onderwijs binnen het kapitalisme een marktgericht “product”. Zo worden arbeiders en intellectuelen opgeleid om te bieden wat de markt van hen vraagt en meer is er niet nodig. Het ‘vraag en aanbod’ principe van het kapitalisme is dus in het onderwijs terug te zien. Door de aard van het kapitalistische onderwijs zal het dus worden gebruikt in dienst van de economische concurrentie.

Daarom dat er binnen het onderwijs veel tekortkomingen zijn. Voorbeelden zijn een chronisch tekort aan leerkrachten en lokalen, maar ondanks deze tekortkomingen zijn er geen plannen om meer geld in het onderwijs te stoppen. Sterker nog, er zal zelfs worden bezuinigd. Zoals het schrappen van de OV jaarkaart voor het MBO en het invoeren van een OV jaarkaart dat slechts geldig is op vaste trajecten, afschaffen van de basisbeurs en op termijn de hele studiefinanciering, het explosief verhogen van het collegegeld voor een tweede studie... De lijst gaat maar door...

We zien dus wat voor aanvallen het onderwijs te verduren krijgt binnen het kapitalisme. Maar onderwijs speelt altijd een belangrijke rol in de klassenmaatschappij. Het onderwijs zorgt voor disciplinering, vorming en ideologische indoctrinatie van de arbeidskrachten. De ontwikkelingen binnen het onderwijs kunnen dus nooit losgekoppeld worden van de ontwikkelingen in de rest van de maatschappij.

Dit is een element dat we steeds in het achterhoofd moeten houden als we gaan spreken over socialistisch onderwijs, óns alternatief op het huidige onderwijssysteem. Steeds moeten we er van uit gaan dat een discussie over welke prioriteiten in het onderwijs moeten worden gelegd, volledig gebonden is aan de vraag hoeveel middelen de maatschappij wil besteden aan onderwijs, en wat soort onderwijs de maatschappij nodig heeft. We kunnen het onderwijs niet hervormen zonder ons te organiseren, en te strijden tegen de neoliberale aanvallen tegen rechten en belangen van de arbeidersklasse.

Voor ons liggen de prioriteiten die in het onderwijs moeten worden gelegd, compleet anders dan in de kapitalistische logica. Het accent zou moeten liggen op de ontwikkeling van kinderen en jongeren tot zelfstandig denkende, kritische individuen. De ontwikkeling die vandaag bezig is in het onderwijs, gaat de tegenovergestelde richting uit: het onderwijs wordt dus een marktproduct, en is enkel bedoeld voor de vorming van dat soort arbeidskrachten die het kapitalisme nodig heeft:  niet kritisch, en liefst niet in staat tot te veel zelfstandig nadenken. Liefst zou het kapitalisme het onderwijs van de meerderheid van de bevolking beperken tot het aanleren van beroepsvaardigheden. Dat is de richting die de discussie over “levenslang leren” ingaat: men wil het algemeen vormend hoger onderwijs beperken, en enkel nog maar die vaardigheden aan te leren die men nodig heeft om beter en efficiënter te presteren in het bedrijf.

Onderwijs in de socialistische maatschappij

In een socialistische maatschappij zal het niet alleen mogelijk, maar ook noodzakelijk zijn dat ieder individu als kritisch denkend en handelend wezen opgroeit. In een socialistische maatschappij wordt op democratische wijze de rijkdom en de productie in de maatschappij beheerd. Iedereen moet dus in staat zijn mening daarover duidelijk naar voren te brengen, om de democratie effectief te laten werken.

Anatoli LunacharskyConcreet vinden we die aanpak ook terug in het onderwijs dat in de eerste jaren na de Oktoberrevolutie in de Sovjetunie werd gegeven. Tussen 1917 en 1924 ontwikkelde de Volkscommissaris voor Onderwijs en Cultuur Anatoli Lunacharsky (zie afbeelding) een onderwijssysteem dat gebaseerd was op de volledige ontplooiing van de jongere tot een mondig en creatief individu. Allereerst werden alle hindernissen voor de vrije toegang tot het onderwijs afgeschaft: geen inschrijvingsgeld, geen kosten voor boeken of schoolreizen, geen ingangsexamens. Oubollige tradities, zoals bijvoorbeeld schooluniformen, werden afgeschaft.

De scheiding tussen de verschillende onderwijssystemen (bijvoorbeeld in Nederland tussen hogescholen en universiteiten) werd opgeheven, en er werd een eind gemaakt aan de kunstmatige scheiding tussen theorie en praktijk. Als de kinderen in de lagere school leerden over de jaargetijden, werd dit gekoppeld aan een bezoek aan de landarbeiders op het veld. In de lessen wiskunde en fysica werden bezoeken ingelast aan fabrieken en electriciteitscentrales, om de leerlingen ter plaatse te laten vaststellen hoe de geleerde theorieën in de praktijk werden toegepast. Kinderen leerden naast de klassieke leermethodes ook vaardigheden aan door buiten de school deel te nemen aan projecten en stages. In tegenstelling tot de leerstages vandaag lag de nadruk hier niet op het meedraaien in de productie van het bezochte bedrijf of organisatie, maar op het leren van vaardigheden, en het in de praktijk begrijpen van de theorie.

Later zou Stalin een aantal van de progressieve hervormingen in het sovjetonderwijs terugdraaien. Toch bleven veel verworvenheden ook onder het stalinisme behouden. Niet voor niets waren de sovjetwetenschappers vaak toonaangevend in de meest uiteenlopende disciplines: van menswetenschappen over psychologie, fysica, wiskunde, etc. Pas na de herinvoering van het kapitalisme vanaf 1989 zou een einde komen aan de enorme middelen die voorzien werden voor het onderwijs. Letterlijk tienduizenden scholen en universiteiten werden gesloten en arbeiders zouden weer worden gedrild tot gehoorzame robots, waarmee de cirkel weer rond is...

De strijd voor goed en degelijk onderwijs gaat daarom door. Afgelopen schooljaar voerde Comité SOS vele acties die na te lezen zijn op hun website. [1] En het nieuwe schooljaar is alweer in volle gang. Scholieren en studenten organiseren zichzelf en Socialistisch Alternatief roept iedereen op deze strijd volledig te ondersteunen. De jeugd heeft immers de toekomst!

Noten:
1. www.studentendemonstratie.nl

We kregen enkele uren geleden het volgende bericht toegestuurd van Comité SOS:

Studenten protesteren bij CDA congres

Arnhem, 2 oktober 2010 – Bij het CDA-congres in Arnem bieden studenten een petitie aan, aan demissionair staatssecretaris Marja van Bijsterveldt. Het gaat om de petitie ‘Handen af van stufi’ die is opgesteld door de jongerenafdeling van het CDA (CDJA) . Hiermee willen de studenten, aangesloten bij het actiecomité SOS, hun ongenoegen uitspreken over de bezuinigingen op studenten in het regeerakkoord.

In het conceptregeerakkoord staat dat studenten met studievertraging ernstig gekort worden. De OV-kaart wordt hen afgenomen en collegegelden lopen op tot €5000,- of meer. De studiefinanciering wordt afgeschaft voor de masterfase. Dat betekent dat alle studenten op de universiteit gedurende minstens één, twee of drie jaren zullen moeten lenen. Op de studentenmanifestatie van 21 mei in Amsterdam beloofde het CDA nog dat ze zich in zou zetten voor behoud van de studiefinanciering.

Het CDJA startte zelfs de petitie “handen af van stufi” waarin zij pleitten om de basisbeurs te behouden. “Wij gaan de CDA-ers hier morgen aan herinneren door hen hun eigen petitie te laten ondertekenen”, aldus Els van Vessem, woordvoerder van Comité SOS, “Ook gaan wij de petitie aanbieden aan Marja van Bijsterveldt. Door deze maatregelen zullen veel studenten afzien van een masterstudie. Studenten met studievertraging zullen voortijdig stoppen, zodat er meer mensen de arbeidsmarkt op komen zonder afgeronde opleiding en met hoge studieschuld. Daar zit Nederland toch niet op te wachten?!”

Wordt vervolgd...