Film over Thatcher leidt tot ophef in Groot-Brittannië

Deze gehypete film heeft niet de bedoeling om alle politieke gebeurtenissen uit het leven van oud-premier Margaret Thatcher te beschrijven. De politieke kwesties komen aan bod via incoherente herinneringen van een oude en dementerende Thatcher toen deze ‘ijzeren dame’ al ver over haar hoogtepunt heen was. De film leidt tot enige controverse in Groot-Brittannië, waar slachtoffers van het neoliberale afbraakbeleid waar Thatcher voor stond niet opgezet zijn met de poging om een positief beeld van haar te schetsen.

Recensie door Derek McMillan

Een actrice zoals Meryl Streep heeft het talent om zelfs de grootste schurk een sympathiek kantje te geven. In deze film slaagt ze er zelfs in sympathie uit te lokken voor de harde neoliberale Margaret Thatcher, wat een hele prestatie is. Alleen gebeurt dit zeker niet met correcte argumenten.

Zo wordt ‘Maggie’ Thatcher in de film voorgesteld als een sterke vrouw in een mannenwereld, alsof ze een feministische voortrekker was. Er zijn veel vrouwen – vrouwen van mijnwerkers, Argentijnse weduwen, de vele miljoenen die opkwamen tegen de ‘poll tax’ - die in de praktijk ervaren hebben dat Thatcher geen ‘voorvechtster voor vrouwenrechten’ was. Thatcher was een voorvechtster van zichzelf en haar neoliberale opvattingen, ook als dit ten koste ging van mannen en vrouwen. Het zijn overigens net de verhalen van deze vrouwen (mijnwerkers,...) die in de film genegeerd worden.

Er wordt ook niets verteld over de haat die Thatcher voelde tegenover de arbeidersklasse: de mijnwerkers, zij die opkwamen tegen de poll tax en zo ongeveer de volledige stad Liverpool. Deze fragmenten zijn in de montagekamer achtergebleven. Het gerucht gaat dat Thatcher een vriend van haar ooit zou hebben aangeraden om bij het aanwerven van huispersoneel iemand te nemen wiens broek op de knieën besmeurd was. Thatcher hield van werkenden die hun plaats kenden: op hun knieëen voor hun meesters.

Los van de vele politieke elementen die in de film ontbreken, wordt ook niet ingegaan op de racistische ideeën die Thatcher gebruikte als verkiezingspropaganda. Net zoals Enoch Powell stelde ze dat Groot-Brittanië werd overspoeld door mensen van een andere cultuur. Zou ook dit verloren gegaan zijn in de montagekamer?

De komische noot van Jim Broadbent als de geest van Denis Thatcher, de man van Maggie die in 2003 overleed, is erg sterk, maar ook hier worden een aantal zaken over het hoofd gezien. Denis Thatcher gebruikte zijn relaties in Downing Street op een zodanige manier dat zijn zakelijke belangen niet in het gedrang kwamen. En waar nuttig aarzelde hij niet om zijn positie als man van Margaret Thatcher als gezagsargument in te roepen.

Wat Meryl Streep wel goed heeft kunnen vertolken, is de wijze waarop Thatcher bepaalde zaken overbracht. Dat was een manier die erg direct was, er was geen onduidelijkheid mogelijk. Zo noemde Thatcher bijna al haar collega’s in de regering ‘smeerlappen’. De scènes rond het conflict inzake de Falklandsoorlog zijn huiveringwekkend. Zo aarzelt Thatcher niet om bevel te geven om de kruiser Belgrano tot zinken te brengen, het is ijzingwekkend te weten dat Thatcher de macht had om over het inzetten van kernwapens te beslissen. Het is haast een wonder dat we het tijdperk-Thatcher nog kunnen navertellen.

Wat Thatcher overigens zo bekend heeft gemaakt, is het feit dat ze aan het hoofd stond van één van de meest gehate regeringen sinds Wereldoorlog Twee. Die betwijfelbare eer staat nu wel onder druk, de regering-Cameron maakt een goede kans om nog minder populair te worden dan de regering-Thatcher destijds.

De film toont haar citaat van Sint Franciscus van Assissi: “waar er sprake is van onenigheid, zullen wij harmonie brengen” terwijl beelden worden getoond van de mijnwerkersstaking en betogingen tegen de poll tax. We zien hoe Thatcher de politie vrijgeleide gaf om geweld te gebruiken naargelang het hen uitkwam. Dat is in de film wellicht nog het ogenblik dat de politieke betekenis van Thatcher en de Conservatieven het beste aan bod komt. Die Conservatieven spreken niet zozeer over klassenstrijd, ze zijn immers te druk bezig met die strijd te voeren.

Wellicht hoopten Cameron en zijn conservatieve medestanders dat Thatcher op basis van deze film als heldhaftige figuur zou worden herinnerd. Peilingen geven echter een ander beeld. De krant The Guardian vroeg haar lezers wie positief stond tegenover Thatcher, slechts 12,1% antwoordde positief. Dit betekent dat 87,9% niet bepaald opkijkt naar de ‘ijzeren dame’. De resultaten zouden bij andere kranten mogelijk anders zijn, maar de erfenis van Thatcher weegt nog steeds door en dit op een negatieve manier. Thatcher en met haar het neoliberalisme waar ze zo hard pleitbezorgster van was, staan voor sociale afbraak en miserie. Vandaag gaat niet enkel de gezondheid van Thatcher achteruit, het politieke systeem waar ze voor stond is er niet veel beter aan toe.