Text Size

Internationale Vrouwendag. Onze strijd organiseren!

In Nederland leeft de traditie van Vrouwendag - morgen dus! - niet tot nauwelijks. Dat is jammer, want zo is de loonkloof tussen mannen en vrouwen in Nederland alles behalve verdwenen, maar staat juist gemiddeld op zo'n 16%! Dat is slechts één voorbeeld. Nog steeds zijn veel vrouwen ook de facto nog opgescheept met een dubbele baan: naast hun betaalde baan ook het huishouden; nog steeds is er sprake van veel huiselijk geweld, etc. Als socialisten staan we voor de rechten van de vrouw en verdedigen we daarom de Internationale Dag van de Vrouw die al ruim een eeuw wordt gevierd in landen over de hele wereld. Hier volgt een verklaring van onze internationale organisatie, het CWI, en deze is gericht aan alle vrouwen in Nederland en de rest van de wereld.
Lees, voor wat meer achtergrond ook deze twee artikels van onze Belgische collega's bij de Linkse Socialistische Partij:

In de voorbije maanden zijn wereldwijd miljoenen vrouwen in verzet gegaan tegen de verwoestende effecten van de economische crisis op hun leven. Honderdduizenden superuitgebuite textielarbeidsters en vrouwen uit andere sectoren in Bangladesh, China, Cambodja en elders hebben deelgenomen aan een stakingsgolf voor betere lonen, een golf die zich snel van het ene naar het andere Aziatische land verspreidde. Miljoenen werkende vrouwen hebben deelgenomen aan de algemene stakingen in Frankrijk, Spanje, Griekenland en Portugal en aan de enorme protesten tegen de aanvallen op de openbare diensten in heel Europa.

Jonge vrouwen stonden in de voorste linies in een nieuwe generatie die strijd voerde in belangrijke studentenbewegingen tegen besparingen en verhogingen van het inschrijvingsgeld in Groot-Brittannië, Italië en elders. En dan zijn er uiteraard de tienduizenden vrouwen die deelnamen in de prachtige bewegingen in o.a. Egypte en Tunesië voor democratische en sociale rechten en voor een einde aan de dictatoriale regimes.

Het is waarschijnlijk dat deze gevechten zich in de komende maanden zullen verhevigen, vooral in die landen waar de bezuinigingsbijl het hardst hakt. We hebben geen andere keuze dan te vechten. In de laatste veertig jaar hebben de levens van vrouwen in de ontwikkelde kapitalistische landen belangrijke sociale veranderingen ondergaan. Ongelijkheid, discriminatie en onderdrukking werden niet uitgeroeid, maar belangrijke veranderingen legden de basis voor het idee dat een belangrijke vooruitgang werd geboekt en dat dit in de toekomst verder zou gaan en zelfs dat gelijkheid binnen het bereik van vrouwen lag.

De situatie in de neokoloniale wereld van Azië, Afrika, Latijns-Amerika en het Midden-Oosten is duidelijk heel anders. Maar zelfs daar brachten globalisering en de economische en sociale veranderingen die het meebracht – vooral het feit dat toenemende aantallen jonge vrouwen uit hun huis werden gehaald en in de werkplaatsen opgenomen – de hoop dat de dingen beetje bij beetje beter zouden worden voor vrouwen.

Nu dreigt de wereldwijde economische crisis en haar gevolgen veel van die vooruitgang in een hoog tempo terug te draaien. Dit zal leiden tot een ernstige verslechtering van het leven van vrouwen in de ontwikkelde landen en een regelrechte nachtmerrie voor de vrouwen in de neokoloniale wereld.

De crisis toont openlijk aan wat het CWI altijd naar voor gebracht heeft – de onverenigbaarheid van het kapitalisme en echte vrouwenrechten, in welk deel van de wereld we ook mogen leven. Uitbuiting en onderdrukking bevinden zich in het hart van het kapitalistische systeem, waar winst en competitie heersen boven alles. Enkel door een strijd tegen dat systeem en voor een socialistisch alternatief zullen we in staat zijn vooruitgang te boeken.

Waarom we ons moeten organiseren en terugvechten

Vrouwen en Werk

In de voorbije decennia was de toestroom van vrouwen in de werkplaatsen een globaal fenomeen. In sommige landen zijn er nu meer vrouwen dan mannen aan het werk. Terwijl de vrouwenlonen overal gemiddeld lager blijven dan die van mannen heeft dit proces toch geleid tot meer economische onafhankelijkheid van vrouwen en tot een transformatie in hun kijk op de wereld en in de kijk van de samenleving in het algemeen.

In haar eerste fase had de economische crisis een gemengd effect op de tewerkstelling van vrouwen. Waar de baanverliezen vooral geconcentreerd waren in de industrie en de bouwsector, zoals in de Verenigde Staten, werden vooral mannelijke arbeiders het hardst geraakt. Waar de dienstensector in het vizier lag, zoals het geval was in Groot-Brittannië, droegen vrouwen het merendeel van de ontslagen en de toegenomen werkloosheid. Nu in veel landen een bloedbad gecreëerd wordt in de werkgelegenheid van de openbare sector zullen het vooral vrouwen zijn die het hardst te lijden zullen hebben. Volgens onderzoeken in Groot-Brittannië, waar een half miljoen arbeiders uit de openbare sector in de komende jaren ontslagen zullen worden, zullen 75% van de ontslagen vrouwen raken. De reden hiervoor is dat vrouwen de meerderheid uitmaken van het personeel in de openbare diensten – de onderwijzers, de verpleegkundigen en de arbeiders uit de lokale besturen, wiens banen bedreigd worden. Tegelijk zullen vrouwen ook het hardst geraakt worden door bezuiningen in diensten en uitkeringen.

Economische onafhankelijkheid

Groeiende werkloosheid en bezuinigingen in de uitkeringen zullen leiden tot toenemende armoede voor vrouwen uit de arbeidersklasse en voor een deel van de vrouwen uit de middenklasse, vooral voor alleenstaande moeders. Daar waar werkloze vrouwen erin slagen een baan te vinden, zal die waarschijnlijk laagbetaald zijn, tijdelijk en onzeker, met afgenomen of niet bestaande rechten op ziekte- of zwangerschapsverlof, op betaald verlof, op pensioenen,… Lonen en arbeidscondities staan stevig onder vuur in zowel de openbare als de privésector.

Dit zal de financiële afhankelijkheid van vrouwen tegenover individuele mannen doen toenemen en kan een negatief gevolg hebben op persoonlijke relaties. In de voorbije periode hebben betaald werk, uitkeringen en sociale huisvesting vrouwen een zekere mate van economische onafhankelijkheid geboden, wat maakte dat ze in tegenstelling tot vorige generaties in staat waren om uit ongelukkige of gewelddadige relaties te stappen. Sinds de inzet van de economische crisis is er een afname geweest van de scheidingsgraad in een aantal landen (algemeen worden tot drie vierden van de echtscheidingen door vrouwen in gang gezet). Dit is een teken dat het verlaten van een relatie moeilijker wordt en dat veel vrouwen, zoals in het verleden, door economische redenen gedwongen zijn om tegen hun wil bij hun partners te blijven.

Onderwijs

Een toegenomen toegang tot hoger onderwijs is een van de sleutelfactoren geweest in het aansporen van veranderingen in het leven en de zienswijze van vrouwen. Nu staat, voor het eerst in de ontwikkelde kapitalistische landen, een nieuwe generatie van jonge vrouwen voor het vooruitzicht van een toekomst die grimmiger is dan die van hun moeders. De commercialisering van het hoger onderwijs, de draconische bezuinigingen in de budgetten voor onderwijs en de stijging van het inschrijvingsgeld maken het veel moeilijker voor jonge vrouwen om naar de universiteit te gaan en onderwijs van goede kwaliteit te krijgen in de hoop hun levensvooruitzichten te verbeteren. Zelfs wanneer ze erin slagen een universiteitsdiploma te behalen, betekent de huidige situatie op vlak van tewerkstelling dat veel van hen in tijdelijke en laag betaald werk zullen terechtkomen en dus in een leven van onzekerheid en uitbuiting.

Publiek gefinancierde diensten

Ondanks grote veranderingen in het leven van vrouwen blijven ze de belangrijkste verzorgers van kinderen en andere familieleden. Als de neoliberale bijl op kinderdagverblijven, rusthuizen en andere sociale diensten terechtkomt, zijn het gebruikelijk vrouwen die de brokken moeten oprapen. Dit zal ertoe leiden dat nog meer vrouwen ertoe gedwongen zijn hun werk buitenshuis op te geven. Het zal het nog moeilijker maken voor werkloze vrouwen om een baan te vinden en voor de werkende vrouwen zal het de dubbele last verbonden aan de huishoudelijke taken doen toenemen. Bezuinigingen en privatiseringen zulle leiden tot een afnemende kwaliteit van de diensten en tot een achteruitgang in de lonen en arbeidscondities van de arbeiders in die sectoren.

Geweld op vrouwen

Een op vijf vrouwen zal op een bepaald moment in hun leven geweld ondervinden van partners of ex-partners. In de ontwikkelde kapitalistische landen zal een op zeven vrouwen verkracht worden. In sommige delen van de wereld is de brutale groepsverkrachting van vrouwen een dodelijk oorlogswapen geworden. De groeiende internationale handel in vrouwen voor de seksindustrie wordt gevoed door de armoede en zal verder gestimuleerd worden door de huidige economische crisis.

Geweld op vrouwen heeft zijn wortels in het traditionele idee (nog steeds wijdverspreid in veel samenlevingen) dat vrouwen de eigendom zijn van mannen. Het wordt bevestigd door de nog steeds ongelijke economische relatie tussen mannen en vrouwen en door de manier waarop het kapitalisme zelf gebaseerd is op privé-eigendom, op ongelijkheid van rijkdom en macht. Het kapitalisme gebruikt vaak geweld om haar belangen te verdedigen, zoals de textielarbeidsters in Azië en de studenten in Europa uit de eerste hand hebben mogen ondervinden. Armoede en werkloosheid veroorzaken geen geweld binnen het gezin. Dit geweld vindt evenredig plaats in alle sociale groepen en klassen. Maar deze factoren kunnen een aanleiding zijn voor geweld in het gezin en de economische crisis kan dat nog aansporen.

In veel landen is de houding tegenover geweld op vrouwen radicaal verbeterd in de laatsten drie decennia. Progressieve wetten over geweld in het gezin werden gestemd en er is een algemene erkenning dat het een ernstige misdaad is die aangepakt moet worden. Maar de drastische bezuinigingen in de openbare diensten kunnen veel van de gemaakte vooruitgang ondermijnen. Aanvallen op kinderopvang, op vluchthuizen en andere diensten zullen het nog moeilijker maken voor vrouwen om te ontsnappen aan geweld in hun huis (waar het meeste misbruik plaats vindt), terwijl bezuinigingen in openbaar vervoer, in straatverlichting enz. zullen maken dat vrouwen buitenshuis minder veilig zijn. De financiering van crisiscentra voor verkrachtingsslachtoffers en ondersteuning van mishandelde vrouwen zal ook onder druk staan.

Recht op abortus, contraceptie, vruchtbaarheidsbehandeling…

In het laatsten decennium hebben 19 landen hun abortuswetten vrijgemaakt, maar miljoenen vrouwen leven nog in landen waar abortus illegaal is of waar het recht op abortus zeer beperkt is. Wereldwijd vinden ieder jaar zo’n 20 miljoen illegale abortussen plaats, die leiden tot de dood van 70.000 vrouwen en tot de verminking van miljoenen.

In sommige landen gaan de ideologische aanvallen op abortus verder en moeten ze gestopt worden. Maar in veel landen zullen het de bezuinigingen in de gezondheidszorg en andere diensten zijn die dit recht in gevaar zullen brengen. Bezuinigingen zullen ook leiden tot een verminderde toegankelijkheid voor vruchtbaarheidsbehandelingen en tot verdere sluitingen en herstructureringen in diensten die advies bieden over contraceptie en seksuele gezondheid, waardoor vooral jonge vrouwen geraakt zullen worden.

Seksualiteit en seksisme

Wereldwijd lijden miljoenen vrouwen onder vreselijke beperkingen van hun seksualiteit, daarbij inbegrepen de barbaarse praktijk van de genitale verminking. In veel van de ontwikkelde kapitalistische landen is de mentaliteit tegenover seksualiteit en persoonlijke relaties zonder twijfel verbeterd. In het algemeen voelden vrouwen er zich meer bevrijd van veel van de morele, sociale en religieuze beperkingen uit het verleden. Maar onder het kapitalisme wordt seksuele bevrijding vervormd door jacht op winst en door de bestaande ongelijkheid. Het kapitalistische systeem verandert alles in een koopwaar, ook vrouwenlichamen, die worden gebruik voor rechtstreekse verkoop in de seksindustrie en ook onrechtstreeks door het gebruik ervan in reclame en verkoop. Het promoot een bepaald beeld van vrouwen, een beeld dat beperkt, stereotypisch en vaak beschadigend is. Die objectivering van vrouwen versterkt achterlijke mentaliteiten, geweld inbegrepen, en ondermijnt bijgevolg vrouwen in de bredere strijd voor economische en sociale rechten.

Terugvechten

De enorme protesten en stakingen waarin vrouwen recent hebben meegevochten tonen dat de vernietiging van de verworvenheden niet zomaar en zonder gevecht zal plaatsvinden. De strijd van de textielarbeidsters in Azië en de vrouwen in het Midden-Oosten hebben getoond dat zelfs de meest uitgebuite arbeidsters bereid zijn terug te vechten.

Het terugkomen op vrouwenrechten zal niet in een rechte lijn plaatsvinden. De belangrijke veranderingen in de sociale attitudes die hebben plaats gevonden, vooral in de meer ontwikkelde kapitalistische landen, kunnen niet zo gemakkelijk worden teruggedraaid. Vrouwen (en veel mannen) zullen niet aanvaarden dat de plaats van een vrouw aan de haard is en niet in de werkplaats. Vrouwen zullen koppig vechten om de economische en sociale vooruitgang die werd geboekt te verdedigen.

Er zullen ongetwijfeld pogingen zijn om de oude vooroordelen te doen herleven om die strijd te ondermijnen, om een wig te drijven tussen mannen en vrouwen, vooral in de werkplaatsen. Iedere poging om arbeiders op lijnen van gender te verdelen en dus te verzwakken, moet hard bestreden worden omdat een succesvolle strijd om de rechten van vrouwen te verdedigen en uit te breiden enkel mogelijk is indien het een antikapitalistische strijd is die de hele en verenigde arbeidersklasse in de strijd betrekt.

Socialisme

Het kapitalisme is gebaseerd op competitie en de op genadeloze jacht op winst. Het creëert uitbuiting, armoede, onderdrukking, geweld, oorlog en milieuvernietiging. Het is een rot systeem, dat de levens van arbeiders en jongeren beperkt en verwoest, waarbij vrouwen een dubbele onderdrukking en beperking ondervinden vanwege hun geslacht. Vrouwen hebben daarom een dubbel belang in de strijd voor een alternatief op het kapitalistische systeem.

Een socialistisch alternatief zou gebaseerd zijn op openbare en niet private eigendom van de productie, op democratische controle door de producenten en consumenten en niet op de heerschappij van een rijke elite. Behoefte en niet winst zou bepalen wat geproduceerd wordt en ongelijke en hiërarchische relaties van macht en rijkdom zouden vervangen worden door samenwerking, gelijkheid en onderling respect zowel op nationaal als op internationaal vlak.

Het leven zou zo anders kunnen zijn voor iedereen, maar ook specifiek voor vrouwen. Een democratische geplande economie zou middelen vrijmaken om in een degelijk inkomen en economische onafhankelijkheid voor iedereen te voorzien. Openbaar georganiseerde en kwaliteitsvolle diensten als kinderopvang, gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting, transport enz. zouden vrouwen een echte keuze bieden in ieder aspect van hun leven. Een samenleving gebaseerd op gelijkheid en samenwerking zou de basis leggen voor een einde aan alle vormen van seksisme en geweld op vrouwen. Vrouwen zouden eindelijk echt bevrijd zijn.